Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 1

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen yaratma şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, alaka eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müntesip ve Türk’e özgü manaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle makalelan ve zamanla anonimlehandan bir nazım biçimidir. ırlamakler anne murabbaklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. ırlamaklerdeki murabbaklere (üçlük yahut ikilik bile mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise yaratma dilinde “ilhak” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yeniden edilen ikilik (ya da daha çok) dizelerdir.

ırlamaknün belli bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir yaratma şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en bariz özelliği melodisidir. ırlamakler hece ölçüsünün her lafıbıyla söylenir. Doğrusu hece nüshası bakımından bir sınırlama gerçekleşemez.

ırlamaklerin kocaman çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. ırlamakler bu şekilde yaratmaın varlıkı olurlar ve yaratmaın her kesimine seslenme fail sanatkârlar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir müzik türüdür. ırlamakler çoğu el, bir huy fenomenı ya da bir kahramanlık alınsında doğar ve yayılırlar. ırlamakler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, mevzi adlarının, ayrıca mevzuların da değişmiş olduğu görüldüğü ciğerin, nerede doğduklarını saptamak çelimleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere göre usulsüz ve usullü türküler olarak iki kıvrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı ciğerine alan uzun havalardır. Usullü olan türküler grubunda ise çoğu kez piyes havaları mevzi kızılır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da fay keyif adı verilmektedir.

Türklerde fiillenen konulara göre bile sınıflama yapan yazarlar vardır. Mevzularına göre türküler:

Ninniler
Çocuk türküleri
Doğa türküleri
Aşk türküleri
Kahramanlık ve askerlik türküleri
Merasim türküleri
İş türküleri
Huzurlıklı türküleri
Ölüm türküleri (Ağıt)
Külah türküleri
Beğeni ve hayvan türküleri
Efe ve derebeyi türküleri
Cinayetler ve inciticiklı olaylarla alakalı türküleri
Güldürücü türküleri