Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 10

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen halk şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nispet eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müteallik ve Türk’e özgü fehvaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve makul bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle alfabelan ve giderek anonimleneşeli bir nazım biçimidir. Türküler anne kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki kuartetklere (üçlük yahut ikilik de mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise halk dilinde “rabıt” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yine edilen ikilik (ya da daha çok) dizelerdir.

Türkünün makul bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir halk şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en sarih özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her lafıbıyla söylenir. Kısaca hece sayısı bakımından bir sınırlama olmaz.

Türkülerin muhteşem çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Türküler bu şekilde halkın emtiaı olurlar ve halkın her kesimine hitap fail sanatçılar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir musiki türüdür. Türküler çoğu el, bir tabiat hadiseı ya da bir kahramanlık zıtsında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, nokta adlarının, ayrıca mevzuların birlikte değiştiği görüldüğü bâtınin, nerede doğduklarını saptamak zahmetlileşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakarak usulsüz ve usullü türküler olarak iki alt bölüm yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı bâtınine alan uzun havalardır. Usullü olan türküler grubunda ise çoğunlukla kaşkariko havaları nokta hileır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da melez esir adı verilmektedir.

Türklerde alışverişlenen konulara bakarak de sınıflama fail yazarlar vardır. Mevzularına bakarak türküler:

Ninniler
Çocuk türküleri
Tabiat türküleri
Aşk türküleri
Kahramanlık ve askerlik hizmeti türküleri
Merasim türküleri
İş türküleri
Zıtlıklı türküleri
Ölüm türküleri (Ağıt)
Kaşkariko türküleri
Huy ve efsanevi türküleri
Efe ve derebeyi türküleri
Cinayetler ve elemklı olaylarla alakalı türküleri
Güldürücü türküleri