Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 5

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen el şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, dikkat eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ait ve Türk’e özgü valörında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve muayyen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle kırlan ve giderek anonimleşatır bir nazım biçimidir. ırlamakler ana kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. ırlamaklerdeki kuartetklere (üçlük yahut ikilik bile kabil) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise el dilinde “ulama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yeniden edilen ikilik (evet da elan çok) dizelerdir.

ırlamaknün muayyen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da rastgele bir el şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en saydam özelliği melodisidir. ırlamakler hece ölçüsünün her sözıbıyla söylenir. Doğrusu hece skorsı itibarıyla bir sınırlama gerçekleşemez.

ırlamaklerin makro çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. ırlamakler bu şekilde elın esrarı olurlar ve elın her kesimine seslenme eden sanatçılar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir müzik türüdür. ırlamakler çoğu misil, bir doğa fenomenı evet da bir kahramanlık zıtsında doğar ve yayılırlar. ırlamakler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, görev adlarının, hatta konuların bile değişmiş olduğu görüldüğü muhtevain, nerede doğduklarını saptamak kuvvetleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere nazaran usulsüz ve usullü türküler olarak dü ayrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı muhtevaine alan uzun havalardır. Usullü olan türküler grubunda ise umumiyetle temaşa havaları görev allıkır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırık gökyüzü adı verilmektedir.

Türklerde hizmetlenen konulara nazaran bile sınıflama yapan yazarlar vardır. Konularına nazaran türküler:

Ninniler
Çocuk türküleri
Doğa türküleri
Aşk türküleri
Kahramanlık ve askerlik türküleri
Merasim türküleri
İş türküleri
Katlıklı türküleri
Ölüm türküleri (Ağıt)
Olta türküleri
Tabiat ve hayvan türküleri
Efe ve derebeyi türküleri
Cinayetler ve kırıcıklı olaylarla alakalı türküleri
Güldürücü türküleri