Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 7

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen yaratma şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, taalluk eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müntesip ve Türk’e özgü manaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle yazgılan ve giderek anonimleşatır bir nazım biçimidir. Koşukler anne dörtlüklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki dörtlüklere (üçlük yahut ikilik de kabil) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise yaratma dilinde “saz” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra gene edilen ikilik (ya da daha çok) dizelerdir.

Koşuknün belli bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir yaratma şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en bariz özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. Doğrusu hece nüshası itibarıyla bir sınırlama olmaz.

Koşuklerin balaban çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Koşukler bu şekilde yaratmaın emtiaı olurlar ve yaratmaın her kesimine hitap eden sanat adamılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir müzik türüdür. Koşukler çoğu posta, bir natür fenomenı ya da bir kahramanlık karşıtsında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, ülke adlarının, hatta konuların da değişmiş olduğu görüldüğü dâhilin, nerede doğduklarını saptamak eforleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere göre usulsüz ve usullü koşukler olarak iki alt bölüm yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı dâhiline saha uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise umumiyetle temaşa havaları ülke aldatmaır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da gücenmiş durum adı verilmektedir.

Türklerde işçiliklenen konulara göre de sınıflama fail yazarlar vardır. Mevzularına göre koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Natür koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve askerlik hizmeti koşukleri
Tören koşukleri
İş koşukleri
önlıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Mandepsi koşukleri
Mizaç ve efsanevi koşukleri
Zeybek ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve çığlıkklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri