Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 8

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen el şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nispet eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile dayalı ve Türk’e özgü demeında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle makaslamaklan ve giderek anonimleneşelendiren bir nazım biçimidir. Yırler anne murabbaklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Yırlerdeki murabbaklere (üçlük veya ikilik de kabil) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise el dilinde “rabıt” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra tekrar edilen ikilik (ya da elan çok) dizelerdir.

Yırnün belli bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir el şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en bariz özelliği melodisidir. Yırler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. şu demek oluyor ki hece nüshası bakımından bir sınırlama gayrimümkün.

Yırlerin balaban çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Yırler bu şekilde elın malı olurlar ve elın her kesimine seslenme eden sanat adamılar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir çalgı türüdür. Yırler çoğu kez, bir natür vakaı ya da bir kahramanlık alınsında doğar ve yayılırlar. Yırler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, durum adlarının, hatta konuların de değişmiş olduğu görüldüğü bağırsakin, nerede doğduklarını saptamak tabütüvanleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakarak usulsüz ve usullü yırler olarak iki alt bölüm yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı bağırsakine saha uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise alelumum baziçe havaları durum alır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da fay sonuçsuz adı verilmektedir.

Türklerde ustalıklenen konulara bakarak de sınıflama karşılayıcı yazarlar vardır. Konularına bakarak yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Huy yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askerlik yırleri
Resim yırleri
İş yırleri
Kontralıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Sahne yırleri
Tabiat ve hayvan yırleri
Efe ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve kederklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri